Oud Hollandse Muziek
Ons digitaliseringsproject van de collectie in het huis van Jan van Goyen richt zich niet alleen op materieel erfgoed, maar ook op immaterieel erfgoed. Naar aanleiding van een congres in Breda worden objecten en de bijbehorende culturele tradities verbonden. Zo koppelen we een muziekinstrument, de virginaal, aan de traditie van oude Hollandse muziek.
Virginaal
Objectnummer: JvG05
Omschrijving: De virginaal is de voorloper van het clavecimbel en wordt wel de “piano van de 17e eeuw” genoemd. Het instrument was populair bij adel en rijke burgers en is vaak te zien op schilderijen van Vermeer. In het huis van Jan van Goyen en Jan Steen helpt het ons de woonsfeer van de Gouden Eeuw te benaderen.
Het bijzondere aan deze virginaal is dat het een muselaar is. Hierbij worden de snaren halverwege aangetokkeld, wat een rijkere, zangerige klank geeft. Het toetsenbord zit rechts, net als op de Vermeer-schilderijen. Het instrument dateert uit 1643 en is gemaakt door Andreas Ruckers uit Antwerpen, behorend tot de Stradivarius van de toetsinstrumentbouw.
Enkele kenmerken:
- Toetsenbord van bijna 4 octaven, bovenkant van been
- Populierenhout voor optimale klank en licht gewicht
- Versieringen van handbedrukt papier; bovenblad met dunne bloemetjes
- Stemming destijds: a1=415 Hz, makkelijk aan te passen naar moderne stemming
Het originele instrument bevindt zich in het Kunstmuseum, maar wij hebben een nauwkeurige replica, gebouwd in 1976.
Immaterieel erfgoed: levend houden van oude muziek
De virginaal wordt gebruikt voor het spelen van muziek uit de renaissance en barok, op instrumenten zoals theorbe en luit. Deze muziek, vaak wereldlijk (profaan), laat zien hoe internationaal georiënteerd de kunst in die tijd was.
In het Jan van Goyenhuis en Paulus Potterhuis vinden regelmatig huiskamerconcerten plaats met werken van Hollandse componisten zoals Sweelinck en Huygens, maar ook Italiaanse componisten. Muziek speelde een verbindende rol in het familieleven en in de schilderkunst van de Gouden Eeuw, zoals te zien is in schilderijen van Jan Steen. Spreuken als “Musica pellit curas” (muziek verdrijft de zorgen) onderstrepen dit.
Sinds de opening in 2017 worden regelmatig concerten georganiseerd. Zo werd in 2019 muziek uitgevoerd van Monteverdi en Caccini door het barokensemble Il concerto delle donne, geïnspireerd door de intieme hofconcerten van de late renaissance. In 2020 stond muziek van Isabella Leonarda centraal, naar aanleiding van haar 400ste geboortedag. Zij was een van de eerste vrouwelijke componisten die sonates publiceerde en schreef zowel religieuze als profane muziek voor zang en snaarinstrumenten.